โดย Thanedpol Dechaduangsakul | เผยแพร่: 20 สิงหาคม 2569 | อ้างอิง: จากงาน BDI Seminar 2026

สรุปสาระสำคัญ

• BDI เปิดเผยความคืบหน้าระบบเชื่อมข้อมูลภาครัฐชื่อ D2 ในงาน BDI Seminar 2026 โดย ศ.ดร.ธีรณี อจลากุล ผู้อำนวยการ BDI

• ปีนี้ระบุ High Value Dataset ไว้ 118 ชุด เกี่ยวข้อง 52 หน่วยงาน โฟกัสเรื่องการจัดการภัยพิบัติทางธรรมชาติเป็นชุดแรก

• หน่วยงานต้องเชื่อมข้อมูลให้เสร็จภายใน 2 เดือนหลังราชกิจจานุเบกษาประกาศ

• คณะกรรมการที่ตัดสินว่าอะไรคือ High Value Dataset มีนายกรัฐมนตรีนั่งเป็นประธานเอง

• ทีม Data Analytics Service ของ BDI มี 53 คน รับผิดชอบ 8 เซกเตอร์หลัก

สรุป Session: กล่าวเปิดงาน เรื่องเล่าจากข้อมูล: ประเทศไทยที่พร้อมรับอนาคต จากงาน BDI Seminar 2026 โดยศาสตราจารย์ ดร.ธีรณี อจลากุล – ผู้อำนวยการสถาบันข้อมูลขนาดใหญ่

2 ความเคลื่อนไหวสำคัญของ BDI ช่วงที่ผ่านมา

ก่อนเข้าเนื้อหาหลัก ศ.ดร.ธีรณี ชวนอัปเดตความคืบหน้าด้าน Data และ AI ที่ BDI เพิ่งผลักดันสำเร็จ

1. ระเบียบสำนักนายกฯ ว่าด้วยการแบ่งปันข้อมูล

• BDI รับบทผู้ช่วยจัดเตรียมกลไกให้ระเบียบนี้ใช้งานได้จริง

2. แผน Big Data ชาติ

• ร่างมานาน เพิ่งประกาศใช้เมื่อเดือนที่แล้ว ใกล้หมดอายุแต่มีแผนต่อเนื่องทันที ชื่อแผน "Resilient Thailand Data Story"

ทำไมต้อง "Resilient" และบทบาทของ BDI

- โลกซับซ้อน ประเทศต้อง Resilient สถานการณ์โลกวันนี้ซับซ้อนสับสน คาดเดายาก — ในความวุ่นวายเหล่านี้ ประเทศที่ Resilient กว่าจะอยู่ทนกว่า

โจทย์: หน่วยงานรัฐไทยทำงานแบบไซโล

1. Silo ข้อมูล

2. Silo คน

3. Silo ฟังก์ชัน

บทบาทหลักของ BDI = Connect Data

ดึงข้อมูลจำเป็นจากหน่วยงานต่างๆ มาเชื่อมกัน เพื่อให้รัฐใช้ตัดสินใจได้ทันเวลา ไม่มีหน่วยงานใดหน่วยงานเดียวทำสำเร็จได้ ต้องอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานภาครัฐจำนวนมาก

หมายเหตุ: แผนยุทธศาสตร์ออกแบบเป็น "จิ๊กซอว์" — แต่ละหน่วยงานเลือกหยิบชิ้นส่วนที่เกี่ยวข้องไปต่อภาพของตัวเองได้ ส่วนภาพใหญ่นี้คือภาพระดับประเทศ

6 ชิ้นส่วนของ Big Data ภาครัฐ

ฐานรากที่ต้องมีก่อน ถึงจะเชื่อมข้อมูลทั้งประเทศได้จริง — BDI รับผิดชอบโดยตรงเพียงชิ้นเดียว

1. คลาวด์กลางภาครัฐ

• ลดภาระจัดซื้อ-ดูแลเซิร์ฟเวอร์แยกหน่วยงาน รวมศูนย์จัดซื้อให้คุ้มค่ากว่า รับผิดชอบ: สดช. + NT

2. Government Data Catalog

• ให้ทุกหน่วยงานและนักวิจัยค้นได้ว่าใครมีข้อมูลอะไร อยู่ที่ไหน

3. แพลตฟอร์มข้อมูลวิเคราะห์ของประเทศ

• เชื่อมข้อมูลข้ามกรมกระทรวง จัดชุดเป็น High Value Dataset เพื่อการวิเคราะห์

★ BDI รับผิดชอบชิ้นนี้โดยตรง — National Big Data Platform

4. Shared Microservices

• ใช้ซ้ำข้ามหน่วยงาน เช่น Digital ID, Government Wallet, ระบบมอบอำนาจ — เปลี่ยนเซอร์วิสได้โดยไม่กระทบซอฟต์แวร์เดิม

5. มาตรฐานข้อมูลเชิงพื้นที่

• ให้ทุกหน่วยงานเก็บข้อมูลเชิงพื้นที่แบบเดียวกัน จะได้พล็อต/วัดผลได้จริง

รับผิดชอบ: GISTDA (จิสด้า)

6. มาตรฐานความปลอดภัยกลาง

• กำหนดเกณฑ์กลางว่า "แค่ไหนถึงจะโอเค" สำหรับข้อมูลภาครัฐ

4 เครื่องมือที่ทำให้การแบ่งปันข้อมูล "ไปได้จริง"

1. มาตรฐานเทคโนโลยีกลาง

• มาตรฐานขั้นต่ำสำหรับ TOR จัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ให้แลกเปลี่ยนข้อมูล-ดูแลความปลอดภัย-โยกย้ายบุคลากรไอทีได้ง่ายขึ้น อยู่ระหว่างเวียนหน่วยงานก่อนประกาศโดยกระทรวงดิจิทัล

2. PDPA

• หาจุดสมดุลการใช้ข้อมูลส่วนบุคคลในการแลกเปลี่ยนข้อมูลรัฐ ดูแลโดย สคส.

3. เครื่องมือ/มาตรฐานอำนวยความสะดวกแบ่งปันข้อมูล

• ให้หน่วยงานแบ่งปันข้อมูลอย่างมี "หลังพิง" ไม่ต้องกังวลว่าจะถูกฟ้องย้อนหลัง — ระเบียบสำนักนายกฯ + ร่าง พ.ร.บ. ฉบับใหม่ เสริม พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารเดิมที่ยังไม่ลงกลไกชัดพอ

4. ธรรมาภิบาล (Governance)

• กำหนดให้ชัดว่าเมื่อแลกเปลี่ยนข้อมูล ใครดูแลเรื่องอะไร ใครต้องเซ็นอะไรบ้าง

3 เรื่องที่ BDI โฟกัส เพื่อให้ Big Data Backbone เกิดขึ้นจริง

1. กลไกแลกเปลี่ยนข้อมูลแบบกระจายศูนย์ (Decentralized)

• ต้นแบบจากระบบ X-Road ของเอสโตเนีย BDI สร้างถนนเชื่อมไปหาทุกหน่วยงาน แต่ปลายทางไม่เชื่อมทั้งฐานข้อมูล เชื่อมเฉพาะชุดข้อมูลที่จำเป็นเท่านั้น เราไม่ดัมพ์ฐานใคร

2. อำนาจตามกฎหมาย

• ระเบียบสำนักนายกฯ เมื่อประกาศในราชกิจจานุเบกษา จะให้อำนาจ BDI ขอเชื่อมข้อมูลกับหน่วยงานต่างๆ ได้ คุยกับหน่วยงานชุดแรกไปแล้ว ได้รับความยินดีในระดับหนึ่ง

3. คน

• ต่อให้มีโครงสร้างพื้นฐานและอำนาจครบ ถ้าหน่วยงานไม่รู้วิธีใช้ข้อมูล ก็ไม่เกิดประโยชน์ BDI จึงต้องเตรียมนักวิเคราะห์ นักวิทยาศาสตร์ข้อมูล และวิศวกร AI ไว้ช่วยหน่วยงาน, "ต้องมีใครสักคนได้ใช้และเห็นประโยชน์ที่ชัดเจน"

D2 (Data Integration and Intelligence) แบ่งเป็น 3 โซน

1. Zone 1: Sectorial Zone

• เก็บข้อมูลรายเซกเตอร์ เช่น Travel Link (ท่องเที่ยว), ข้อมูลกลุ่มเปราะบางร่วมกับกระทรวง พม. — ถ้าเซกเตอร์ไหนมีศูนย์กลางอยู่แล้ว BDI ขอเชื่อมต่อโดยไม่ทำซ้ำ

• รวม Area Sector Zone — คลังข้อมูลระดับจังหวัดสำหรับจังหวัดที่พร้อม ให้ดึงข้อมูลพื้นที่ไปประมวลผลใช้เองได้ โฮสต์อยู่ในโซนนี้ได้

2. Zone 2: Central Zone

• แกนกลางเชื่อมโยงข้อมูลของ BDI — ไม่สำรองข้อมูลไว้ที่นี่ ยกเว้นหน่วยงานร้องขอให้สำรองให้

3. Zone 3: Service Zone

• พื้นที่เครื่องมือให้ผู้ใช้งาน ปีแรกทีม BDI ดูแลจัดการให้ก่อน ปีถัดไปมุ่งสู่ Self-service — เอกชนเห็นเฉพาะข้อมูลที่เปิดได้ ภาครัฐเห็นเท่าที่มีสิทธิ์เข้าถึง

รูปแบบจุดเชื่อมต่อของ D2

1. BDI สร้างศูนย์กลางให้ก่อน

• ภายหลังหากหน่วยงานตั้งงบสร้างเอง BDI โอนคืนให้ พร้อมขอท่อเชื่อมกลับส่วนกลาง

2. เชื่อมกับศูนย์กลางที่มีอยู่แล้ว

• เชื่อมปลั๊กตรงได้เลยโดยไม่ต้องย้อนกลับไปต้นทาง ทำให้เร็วขึ้น

3. รวมข้อมูลรายหน่วยงาน

• ข้อมูลจากหลายหน่วยงานถูกนำมารวมเป็น High Value Dataset ชุดใดชุดหนึ่ง

วิธีเชื่อมทางเทคนิค

Push / Pull (ตั้งเวลา FTP) เชื่อมต่อฐานข้อมูล (Database) และสุดท้าย คือ มาตรฐาน API

ตัวอย่างจริง: กลุ่มกระทรวง พม.

มีกว่า 20 หน่วยงานที่มีข้อมูล BDI ไล่เชื่อมรวมเข้ามาที่ Central Zone เพื่อใช้ยามเกิดสถานการณ์ฉุกเฉิน เช่น ดึงข้อมูลภัยพิบัติทางธรรมชาติ + ข้อมูลกลุ่มเปราะบาง + ข้อมูลสุขภาพ มาบริหารจัดการศูนย์พักพิงได้อย่างรวดเร็ว

ข้อมูลที่เข้าสู่ D2 ถูกดูแลอย่างไร

รักษาความปลอดภัยระดับสูง

ทุกข้อมูลที่เข้าสู่ระบบ D2 Platform ได้รับการป้องกันในระดับสูง

ไม่เก็บถ้าไม่จำเป็น

กลัวข้อมูลส่วนบุคคลหลุด ก็ไม่เก็บตั้งแต่ต้น ใช้ Hash หรือเข้ารหัสแทน เพราะงานวิเคราะห์ไม่จำเป็นต้องรู้ตัวตนรายบุคคล

"ถ้ากลัวข้อมูลส่วนบุคคลหลุด ก็อย่าเก็บข้อมูลส่วนบุคคล"

ระเบียบสำนักนายกฯ ว่าด้วยการแลกเปลี่ยนข้อมูลภาครัฐ

ส่งเสริมการแบ่งปันข้อมูล "ดิจิทัล" ภาครัฐ (ไม่ใช่ข้อมูลกระดาษ) ครอบคลุมหน่วยงานรัฐทุกประเภท

- ระบบกลาง = D2

• คือ ระบบ Data Integration and Intelligence ที่ BDI สร้างขึ้นเป็นกลไกกลาง แลกเปลี่ยนข้อมูลแบบไม่สำรองซ้ำซ้อน เมื่อระเบียบประกาศใช้ BDI จะไม่ขอเชื่อมทั้งฐานข้อมูล

- กลไก High Value Dataset (HVD)

• ระบุชุดข้อมูลสำคัญของรัฐเป็นชุดๆ ประกาศรายปี — 1 ชุดอาจมาจากหลายหน่วยงาน และ 1 หน่วยงานอาจอยู่ในหลายชุดได้ เมื่อระบุ HVD แล้วจะเห็นชัดว่าหน่วยงานใดต้องเชื่อมกับ BDI

หน้าที่ของหน่วยงานรัฐ

• ต้องเชื่อมข้อมูลกับ BDI ภายในเวลาที่กำหนด หากติดขัดด้านกฎหมายหรือเทคนิค สามารถหารือร่วมกันได้

คณะกรรมการส่งเสริมการแบ่งปันข้อมูลดิจิทัล

นายกรัฐมนตรีเป็นประธาน ตัดสินว่าจะประกาศ High Value Dataset ชุดใดในแต่ละปี

• กรรมการประจำ: หน่วยงานเจ้าของกฎหมาย เช่น พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสาร และ PDPA

• กรรมการเชิญตามวาระ: หน่วยงานเจ้าของข้อมูลเฉพาะเรื่อง เช่น กระทรวงสาธารณสุข กรณีข้อมูลด้านสาธารณสุข — มีสิทธิ์โหวตว่าให้หรือไม่ให้ข้อมูลใด เพื่อให้การกำกับดูแลรัดกุมพอ

ล็อตแรก: 118 High Value Dataset ด้านภัยพิบัติทางธรรมชาติ

118 Dataset

52 หน่วยงาน

40+ คุยแล้ว

ราชกิจจานุเบกษา ประกาศ → มีเวลา 2 เดือน ไล่เชื่อมให้ครบ → เป้าหมายส่งมอบ
ภายในปลายปีนี้

เหตุผลที่เริ่มจากชุดนี้ก่อน: ข้อมูลภัยพิบัติทางธรรมชาติส่วนใหญ่เปิดเผยได้โดยนิยาม ไม่ใช่ข้อมูลลับ จึงเริ่มจากความซับซ้อนต่ำสุดก่อน

แผนการระบุ High Value Dataset ในปีถัดๆ ไป

ปีถัดๆ ไป BDI เริ่มระบุ High Value Dataset จาก 2-3 เรื่องต่อปี โดยแต่ละเซกเตอร์กำหนดของตัวเองว่าอะไรคือ High Value — เช่น การท่องเที่ยว, สิ่งแวดล้อม/น้ำท่วม/กลุ่มเปราะบาง/การเยียวยา ทีม BDI จับคู่มาตรฐานร่วมกับ OECD และ UN ว่าเขาประกาศข้อมูลชุดใดบ้าง แล้วเสนอชุด HVD ต่อคณะกรรมการทุกปี เมื่อประกาศแล้ว ก.พ.ร. นำไปกำหนดเป็น KPI ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดผลจริง

5 ขั้นตอน เชื่อมข้อมูลเข้าสู่ D2

1. คัดเลือกข้อมูล

• พิจารณาพื้นฐานทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดการข้อมูลชุดนั้น

2. Metadata & Schema Mapping

• ตรวจสภาพและความพร้อมของข้อมูล กำหนดวิธีเชื่อม แล้วทำ Schema Mapping

3. ลดชั้นความลับ

• ลดชั้นความลับของข้อมูลเท่าที่ทำได้ เพื่อให้ใช้ประโยชน์เชิงวิเคราะห์ได้เต็มที่

4. ตรวจสอบคุณภาพข้อมูล

• เช็กว่า ข้อมูลที่ส่งเข้ามาถูกต้องในระดับที่นำไปประมวลผลได้จริง

5. นำเข้าสู่ระบบ D2

• ข้อมูลพร้อมใช้งานบนแพลตฟอร์มกลาง

BDI จะจัดทำเอกสารเชิงเทคนิค 3-4 เล่ม แจกจ่ายให้หน่วยงานที่เตรียมเชื่อมต่อ อธิบายกลไกและวิธีการอย่างละเอียด

มี 53 คนในทีม Data Analytics Service

8 เซกเตอร์หลักที่โฟกัส (ครอบคลุมเกือบทุกเซกเตอร์หลักของประเทศ) แต่งตั้งผู้บริหารดูแล Data Integration บน D2 และผู้นำทางเทคนิค เพื่อช่วยให้ทีมทำงานมีประสิทธิภาพขึ้นด้วยเทคโนโลยี AI อย่างมีสติ

ภารกิจหลักของทีม

• โฟกัสเชื่อมโยง High Value Dataset เข้าสู่ D2

• เป็นพันธมิตรหลักของหน่วยงานที่ต้องการวิเคราะห์ข้อมูล

• มุ่งสร้าง Reusable Dataset ลดการทำงานแบบเก็บเป็นความลับส่วนตัว

• ใช้เทคนิคลดชั้นความลับ เพื่อนำไปใช้ประโยชน์ได้จริงมากขึ้น เป้าหมายปลายทางคือ Open Data เชื่อมต่อ สพร.

• มีทีมที่ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน ช่วยนำทางให้เกิดผลเป็นรูปธรรม

ศ.ดร.ธีรณี อจลากุล ปิดท้ายการบรรยายด้วยประโยคที่สรุปทั้งงานได้ในตัว
"พอดีดิฉันมาเปิดเรื่อง Data ก่อน เพราะคนจะพูดเรื่อง AI ตลอดทั้งวัน" — ศ.ดร.ธีรณี อจลากุล, ผู้อำนวยการ BDI

สำหรับหน่วยงานรัฐ ตอนนี้สิ่งที่ทำได้เลยคือเริ่มสำรวจว่าองค์กรตัวเองมีข้อมูลชุดไหนที่เข้าข่ายภัยพิบัติหรือเกี่ยวข้องกับ 52 หน่วยงานที่ BDI ระบุไว้ เพื่อเตรียมฐานทางกฎหมายและ Metadata ไว้ล่วงหน้า ส่วนภาคธุรกิจก็น่าจับตาเรื่องนี้ต่อเนื่อง เพราะทิศทางสุดท้ายของ BDI คือผลักดันข้อมูลที่ลดชั้นความลับได้ไปสู่ Open Data ซึ่งจะเปิดโอกาสใหม่ให้ภาคเอกชนใช้ข้อมูลภาครัฐได้มากขึ้นในอนาคต

คำถามที่พบบ่อย (FAQ)

Q: D2 ต่างจากการขอข้อมูลแบบเดิมยังไง

A: แบบเดิมมักขอเชื่อมทั้งฐานข้อมูล ส่วน D2 ขอเชื่อมเฉพาะชุดข้อมูลที่ผูกกับ High Value Dataset ที่ถูกระบุไว้เท่านั้น

Q: หน่วยงานที่ไม่ได้อยู่ใน 118 ชุดแรกต้องทำอะไรไหม

A: ยังไม่ต้องเชื่อมทันที แต่ปีต่อๆ ไป BDI จะทยอยระบุ High Value Dataset เพิ่มทีละเซกเตอร์ จึงควรเตรียมข้อมูลของตัวเองให้พร้อมไว้ล่วงหน้า

Q: ข้อมูลที่เชื่อมเข้า D2 จะถูกเก็บสำรองไว้ที่ BDI หรือเปล่า

A: โดยหลักแล้วไม่เก็บสำรอง ยกเว้นหน่วยงานเจ้าของข้อมูลร้องขอให้สำรองให้เป็นกรณีพิเศษ

Q: เอกชนจะเข้าถึงข้อมูลนี้ได้ไหม

A: ได้บางส่วนผ่าน Service Zone ของ D2 แต่เอกชนจะเห็นเฉพาะข้อมูลที่เปิดเป็นสาธารณะได้เท่านั้น

Q: ถ้าเชื่อมไม่ทันภายใน 2 เดือนจะเป็นอย่างไร

A: หากติดปัญหาด้านกฎหมายหรือเทคนิคจริง หน่วยงานสามารถหารือกับ BDI เพื่อขยับกรอบเวลาได้

Source:

จากงาน BDI Seminar 2026